Otizmin izlerini silmede erken tanı ve kaliteli eğitimin etkisini yadsımayın

Belirtileri değişkenlik gösterdiği için 3 yaşından evvel kesin tanı konması mümkün olmayan otizmin izlerini kaliteli eğitim ile silmek mümkün olabiliyor.

banner47
YAŞAM 27.12.2019, 00:37 Şener Koştu
Otizmin izlerini silmede erken tanı ve kaliteli eğitimin etkisini yadsımayın

Otizmi 1 yaşından evvel tanımanın maalesef imkanı yoktur. Bunda en önemli etken ise belirtilerin değişiklik göstermesidir. Otizmin belirtilerinin belirgin hale gelmesi ise 18 ay civarını buluyor. 1-2 yaş aralığında artan belirtiler, 2-3 yaş aralığında ise tamamen netleşiyor. Bir çocuğa 3 yaşından evvel otizm tanısı konması mümkün olsa da risk seviyesi yüksek olarak değerlendirilmektedir. Risk seviyesi yüksek olarak görülen çocuklarda özel eğitime derhal başlanmaktadır. Bir çocuğa 3 yaşından evvel otizm tanısı konulamamasındaki en önemli faktör belirtilerin çok hızlı şekilde değişiklik göstermesidir. Öyle çocuklar var ki çok olumsuz olarak değerlendirilse de sadece kaliteli bir özel eğitimden geçtikten sonra tamamen düzelebiliyor. Otizm açısından riskli olarak değerlendirilen ve özel eğitime yönlendirilmeyen hiçbir çocuk yoktur. Yani zamana bırakalım ve görelim gibisinden bir tutum içerisine kesinlikle girilmiyor.

Erken Tanı Ne Tür Bir Katkı Sağlar

Erken tanının otizmin seyrine pozitif katkısı çok büyüktür. Öncelikle şunu belirtmekte fayda var ki bir çocuğun 3 yaşından evvel risk seviyesi belirlenerek özel eğitime başlaması halinde tamamen iyileşmesi mümkün. Bu çocukların, kendi hallerine bırakıldıklarında otizm olup olmayacakları hiçbir zaman bilinmeyecek. Ancak böyle bir bilgi içinde böyle bir riskin alınamayacağı açık bir gerçek. Erken yaşta kaliteli ve yeterli yoğunlukta eğitim alan çocuklarda ciddi ilerlemeler olduğu gözlemleniyor.

Özel Eğitim Nasıl Veriliyor

Özel eğitimde birkaç ana yöntem uygulanmaktadır. Bu yöntemlerden bir tanesi ABA olarak adlandırılan davranışçı yöntemdir. Bu yöntemle çocuğa hedeflenen davranışların kazandırılmasında çocuğu motivasyonunu sağlayacak olan yiyecek, oyuncak vb. herhangi bir şey kullanılmaktadır. Çocuk, başkalarına vurma gibi istenmeyen bir davranış sergilediğinde ise ödüllendirilmeyerek önü kesiliyor. Diğer yöntemlerde de ilişkiyi esas alan davranışlar uygulanmaktadır. Bunlardan bir bölümü doğal öğrenmeyi esas almaktadır. Ayrıca oyunu esas alan ve floortime olarak adlandırılan yöntemin yanı sıra 0-6 yaş aralığındaki çocuklara otizm iletişim terapisi veren tedavide mevcuttur. Bu yöntemler içerisinde en fazla tutulanı davranış analizidir. Diğer yöntemlerle ilgili araştırmalarda kayda değer. Otizmde özel eğitim suresinin 2-3 ay devam ettiğini söylemek mümkün değildir. Çünkü otizmli bir çocuk ömür boyu desteğe gereksinim duymaktadır. Otizmde bilişsel yani zeka gelişiminde sıkıntı yaşayan, dili gelişemeyenlerin yaşamlarını tek başına sürdürme olasılıkları neredeyse yoktur. Bu konuda oranın en az asgari yüzde 50 olduğu söylenebilir.

Otizm Neden Artıyor

Otizmin sayı olarak arttığı inkar edilemese de bu sayıların gerçeği ne kadar yansıttığı ayrı bir muamma. Bu muammadaki neden ise tanı sistemindeki değişikliktir. Mesela ABD’de 8 yaşındaki bir çocuğa zihinsel gelişim teşhisi konmasındansa otizm teşhisi konmasının avantajları çok büyük. Çünkü ABD, otizmli çocuklara 25-30 saat yoğun destek ücreti vermektedir. Ne var ki zihinsel gelişim teşhisinde böyle bir ücret söz konusu değil. Bütün bu etkenler kayda alınmasa bile otizmde artış olduğuna kesin gözüyle bakılabilir. Psikiyatrik bozukluklarda genetik ve çevresel etkenler mevzu bahistir. Otizmde de durum farklı değildir. Otizmin genetik etkenlerden kaynaklandığı ailelere söylendiği zaman ailelerin ilk tepkisi 'ailemizde otizmli kimse yok!’ oluyor. Ancak genetik etkenler sadece anne ve babayı kapsamamaktadır. Genetik etkenlerin açıklanmasında tek yumurta ve çift yumurta ikizleri karşılaştırılmaktadır. Tek yumurta ikizlerinin birinde otizm bozukluğu belirtileri mevcutsa bütün genler yüzde yüz aynı olduğundan diğer ikizde de olma sıklığı dikkate alınıyor. Çift yumurta ikizlerinde de genlerin yüzde 50’si aynıdır. Daha sonrada her ikisi karşılaşılmaktadır. Bu çalışmalar neticesinde tek yumurta ikizinde otizm saptanırsa sizde de yüksek olasılıkla otizm vardır. Aynı ortamda büyüdüklerinden yani aynı çevresel etkenlere maruz kaldıklarından dolayı ikiz tercih edilmektedir.

Çevresel Faktörler Otizme Neden Olur mu

Toplumda aşıyla otizm arasında ilinti olduğuna dair bir kanı vardır. Ancak tıp dünyasının milyonlarca çocuk üzerinde yaptığı araştırmalar neticesinde aşıların otizme neden olmadığı ispatlandı. Otizmde çevresel etkenlerin başlangıcı ise ana rahmidir. Annenin hamilelik sürecinde geçirmiş olduğu enfeksiyonların otizme neden olabileceğine dair ciddi çalışmalar mevcuttur. Doğum esnasında bebeğin oksijensiz kalması en önemli faktörler arasında gösteriliyor. Ayrıca babanın yaşının ilerlemiş olmasının da ciddi otizm nedeni olduğuna dair araştırmalar var. Annenin yaşının ilerlemiş olması da otizmde ciddi etken olsa da babanın yaşının ilerlemiş olması daha ciddi etkendir. Fenilketonüri gibi genetik rahatsızlığı bulunanlarda otizme çok sık rastlanmaktadır. Yani otizm rahatsızlığında durum bir hayli karışıktır. Otizm rahatsızlığı olan bir çocukta anlaşılabilir bir neden bulma olasılığı normal koşullarda sadece yüzde 10’dur. Daha ileri genetik incelemelerde ise bu oran %30’lara yükselebilmektedir. Otizm rahatsızlığı olanların %90’nında açıklanabilir bir neden bulmanın imkansız olduğu bilinmelidir. Hava kirliliğinin ve katkı maddelerinin otizme etkisi olup olmadığına dair araştırmalar yapılsa da henüz net bir bulgu elde edilmiş değil. Mesela tüp bebeğin ya da annenin içtiği ilaçların otizme yol açabileceğine dair araştırmalar olsa da net bir şey söylemek mümkün değil.

İlaçla Tedavi Ediliyor mu

Otizmin, ana belirtiler için uygulanan özel eğitimin haricinde maalesef bir tedavisi bulunmamaktadır. Ancak davranış problemleri gibi yan belirtiler için ilaçla tedavisi var. Otizmli çocuklarda öğrenme ve dikkat problemi, kendisine ve etrafına zarar verme, büyüdüğünde kaygı ve depresyon görülme olasılığı oldukça yüksek olsa da bu tür sıkıntılar ilaçla tedavi edilebiliyor. Ne var ki sosyal ilişki, iletişim sıkıntıları vb. ana belirtilerin ilaçla tedavisi bulunmuyor. Otizm rahatsızlığının bin civarında gen ile ilişkili olması ise gen tedavi çalışmalarını imkansız kılıyor. Otizmin tedavisine yönelik bilimsel çalışmalarla alakalı çok ciddi bütçe ayrılmış olsa da tedaviye yönelik net bulgular henüz elde edilebilmiş değil.

Yorumlar (0)
az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Kanal İstanbul Yapılmalı mı
Kanal İstanbul Yapılmalı mı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 18 40
2. Başakşehir 18 36
3. Trabzonspor 18 35
4. Fenerbahçe 18 34
5. Alanyaspor 18 32
6. Galatasaray 18 30
7. Beşiktaş 18 30
8. Göztepe 18 26
9. Malatyaspor 18 24
10. Gaziantep FK 18 24
11. Denizlispor 18 22
12. Çaykur Rizespor 17 20
13. Gençlerbirliği 17 18
14. Konyaspor 18 18
15. Kasımpaşa 18 15
16. Antalyaspor 18 14
17. Ankaragücü 18 12
18. Kayserispor 18 10
Takımlar O P
1. Hatayspor 18 37
2. Erzurum BB 18 31
3. Bursaspor 18 30
4. Akhisar Bld.Spor 18 28
5. Keçiörengücü 18 28
6. Ümraniye 18 28
7. Menemen Belediyespor 18 28
8. Adana Demirspor 17 24
9. Balıkesirspor 17 24
10. Altay 18 24
11. Giresunspor 18 24
12. Fatih Karagümrük 18 23
13. İstanbulspor 18 20
14. Altınordu 18 19
15. Osmanlıspor 18 16
16. Adanaspor 18 13
17. Boluspor 18 13
18. Eskişehirspor 18 9
Takımlar O P
1. Liverpool 21 61
2. Man City 23 48
3. Leicester City 23 45
4. Chelsea 23 39
5. M. United 22 34
6. Wolverhampton 23 34
7. Sheffield United 23 33
8. Tottenham 23 31
9. Crystal Palace 23 30
10. Arsenal 23 29
11. Everton 23 29
12. Newcastle 23 29
13. Southampton 23 28
14. Burnley 23 27
15. Brighton 23 25
16. West Ham 22 23
17. Watford 23 23
18. Aston Villa 23 22
19. Bournemouth 23 20
20. Norwich City 23 17
Takımlar O P
1. Barcelona 20 43
2. Real Madrid 20 43
3. Atletico Madrid 20 35
4. Sevilla 20 35
5. Getafe 20 33
6. Real Sociedad 20 31
7. Valencia 20 31
8. Athletic Bilbao 20 30
9. Villarreal 20 28
10. Granada 20 27
11. Real Betis 20 27
12. Levante 20 26
13. Osasuna 20 25
14. Deportivo Alaves 20 23
15. Real Valladolid 20 22
16. Eibar 20 22
17. Mallorca 20 18
18. Celta de Vigo 20 16
19. Leganés 20 14
20. Espanyol 20 14
Günün Karikatürü Tümü